اختلال خواب چیست؟

اختلال خواب به نوعی بیماری اطلاق میشود که فرد توانایی خوابیدن به طور منظم را ندارد، معمولا اختلال خواب بر اثر عوامل مختلف مثل بیماری های زمینه‌ ای یا اضطراب بیش از حد اتفاق می افتد.

در حقیقت بیش از ۷۵ درصد انسان ها در سنین ۲۰ تا ۵۹ سالگی دچار اختلال خواب میشوند که ممکن است در حد بسیار خفیف یا در مواردی شدید باشد.

اختلال خواب ممکن است عارضه ای موقت باشد یا برای برخی از افراد برای مدت زمان طولانی پایدار می ماند که می تواند شرایط فردی و حتی اجتماعی بیماران را مختل کند.

تحقیقات نشان می دهد اکثر کسانی که دچار اختلال خواب هستند معمولاً این عارضه را به دلیل اضطراب های بسیار شدید و برنامه های سخت روزانه تجربه می کنند.

این مسئله باعث میشود تا نه تنها زندگی روزمره افراد مختل شود بلکه اختلال خواب شرایط جسمی و روانی بیماران را هم ناپایدار می کند.

علائم اختلالات خواب

علائم اختلالات خواب به نوع و شدت آن بستگی دارد. برخی از شایع‌ترین علائم شامل بی‌خوابی (ناتوانی در به خواب رفتن یا زود بیدار شدن)، خواب‌آلودگی و خستگی مزمن در طول روز، بیدار شدن‌های مکرر در طول شب، خروپف، مشکل در تمرکز، نوسانات خلقی و اضطراب یا افسردگی است.

برخی افراد همچنین تجربیات غیرمعمولی مانند فلج خواب یا توهم خواب را گزارش می‌کنند.

در برخی موارد، فرد ممکن است مشکلات حافظه، اضطراب اجتماعی و کاهش توانایی انجام فعالیت‌های روزانه را تجربه کند.

تشخیص زودهنگام می‌تواند از پیشرفت مشکلات خواب جلوگیری کند و به فرد کمک کند تا به زندگی عادی خود بازگردد.

از آنجایی که علائم مشابه سایر بیماری‌ها است، مشورت با متخصص خواب برای ارزیابی دقیق ضروری است.

چه چیزی باعث ایجاد اختلال خواب می شود؟

همه کسانی که به اختلال خواب مبتلا هستند شرایطی را تجربه می کنند که عملاً زندگی فردی و اجتماعی آنها را تحت تاثیر قرار می دهد.

این افراد نه تنها آرامش شب را ندارند بلکه در طی روز به دلیل بی خوابی که تجربه می کنند دچار آسیب های جسمانی شده و عملاً تمرکز کافی برای انجام فعالیت های روزمره خود را از دست می دهند.

کسانی که به اختلال خواب مبتلا میشوند به دنبال علت زمینه این عارضه هستند.

متخصصان بر این باورند که اغلب چنین اختلالی در پی مشکلات زمینه ای ایجاد میشود که یکی از مهمترین آنها آلرژی و یا مشکلات تنفسی است.

کسانی که به عفونت های سیستم تنفسی فوقانی مبتلا میشوند در طی شب و هنگام خواب با چالش های متفاوتی مواجه خواهند شد.

ناتوانی افراد در تنفس از بینی باعث میشود تا خواب بسیار سخت و بی کیفیت را تجربه کنند و تداوم در این شرایط نهایتاً باعث اختلال خواب میشود.

از علل دیگر اختلالات خواب باید به ادرار مکرر شبانه اشاره کرد، زمانی که افراد در طی فواصل زمانی کوتاه چندین بار برای تخلیه ادرار بیدار میشوند باعث عدم تعادل هورمونی شده که نقش بسیار مهمی در سلامت خواب افراد دارد.

بیداری های مکرر شبانه باعث میشود تا افراد خوابی پیوسته و با کیفیت نداشته باشند و پایداری این شرایط در نهایت به اختلال خواب منجر می گردد.

درد مزمن می تواند خواب را برای افراد دشوار کند، کسانی که به مشکلاتی مثل بیماری التهابی روده کمردرد مداوم یا آرتروز مبتلا هستند اغلب بی خواب و دشواری های زیادی را تجربه می کنند.

با توجه به اینکه این بیماری های زمینه ای باعث اختلال خواب میشوند کنترل شرایط و درمان آسیب های پیش آمده باعث میشود تا به مرور زمان اختلالات خواب نیز برطرف شود.

همانطور که گفته شد اضطراب و تشویشی که افراد در طی روز تجربه می کنند هنگام خواب با علائمی مثل کابوس، حرف زدن و یا راه رفتن در خواب خود را نشان می دهد.

به همین دلیل می توان گفت که اختلال اضطراب کنترل نشده و عدم توانایی افراد برای مدیریت استرس های روزانه باعث میشود تا هنگام شب و در خواب با مشکلات بسیار زیادی مواجه شوند.

چه بیماری‌هایی باعث بروز اختلالات خواب می‌شوند؟

پزشکان معتقدند که در بسیاری از موارد، اختلالات خواب ناشی از یک مشکل اساسی در سلامت است. در ادامه به این بیماری‌ها اشاره خواهیم کرد.

آلرژی‌ها و مشکلات تنفسی

آلرژی‌ها، آسم، سرماخوردگی و عفونت‌های دستگاه تنفسی فوقانی می‌توانند تنفس در شب را دشوار کرده و باعث مشکلات خواب شوند.

بیماری‌های قلبی

معمولاً کسانی که از بیماری‌های قلبی عروقی مانند فشار خون بالا و نارسایی قلبی رنج می‌برند، خواب خوبی ندارند. زیرا قلب آنها با آریتمی و سایر مشکلات دست و پنجه نرم می‌کند.

اختلالات عصبی

مطالعات نشان داده است که ابتلا به اختلالات مغزی مانند بیماری هانتینگتون، زوال عقل و آلزایمر خطر ابتلا به انواع مختلف اختلالات خواب را افزایش می‌دهد.

تکرر ادرار

اغلب، تکرر ادرار باعث می‌شود که شما بارها در طول شب از خواب بیدار شوید. طبق تحقیقات، عدم تعادل هورمونی و بیماری‌های دستگاه ادراری در ایجاد این بیماری نقش دارند.

اگر تکرر ادرار شما با خونریزی یا درد همراه است، حتماً با پزشک خود تماس بگیرید.

درد مزمن

داشتن درد مداوم می‌تواند خوابیدن را دشوار کند. حتی ممکن است بعد از به خواب رفتن شما را از خواب بیدار کند. برخی از شایع‌ترین علل درد مزمن عبارتند از:

• آرتروز
• سندرم خستگی مزمن
• فیبرومیالژیا
• بیماری التهابی روده
• سردرد
• کمردرد

مشکلات روانی

مشکلات روانی مانند افسردگی، استرس و اضطراب اغلب بر کیفیت خواب تأثیر منفی می‌گذارند.

در این شرایط، فرد ممکن است در به خواب رفتن یا در خواب ماندن برای مدت طولانی مشکل داشته باشد.

انواع اختلال خواب

انواع اختلال خواب به شرح زیر می باشد:

بی خوابی

اختلال خواب برای همه افراد به یک شکل و با یک شدت اتفاق نمی‌افتد، برخی از افراد اختلال خواب را به صورت بی خوابی تجربه می کنند.

بی خوابی به معنای آن است که فرد توانایی به خواب رفتن را از دست داده و نمی توانند برای مدت طولانی خواب با کیفیتی را تجربه کنند.

کسانی که دچار بی خوابی هستند اغلب چنین عارضه ای را در پی اضطراب، مشکلات گوارشی و حتی عدم تعادل هورمونی تجربه می کنند.

بسیاری از کسانی که درگیر اختلال بی خوابی هستند اغلب مبتلا به افسردگی، تحریک پذیری، افزایش وزن و یا مشکل در تمرکز خواهند بود.

ممکن است عملکرد این افراد در محیط کار و یا حتی مدرسه نیز کاملاً مختل شود.

متاسفانه بی‌خوابی شایع ترین و رایج ترین نوع اختلال خواب است که تقریباً ۵۰ درصد از افراد بالغ یک بار چنین تجربه ای را در زندگی خود داشته اند.

اختلال بی خوابی در سه گروه طبقه بندی میشود:

1. بی خوابی مزمن که در آن بی خوابی برای حداقل یک ماه اتفاق می افتد.
2. بی خوابی متناوب که به حالتی گفته می شود که افراد بی‌خوابی را به صورت دوره‌ای تجربه می کنند.
3. بی خوابی گذرا به معنی این است که افراد فقط برای چند شب درگیر این اختلال هستند.

آپنه خواب یا مکث در تنفس در طول خواب

آپنه خواب به عنوان مکث در تنفس در طول خواب تعریف می‌شود.

این اختلال یک بیماری جدی است که باعث می‌شود مقدار اکسیژن کمتری وارد بدن شود. آپنه همچنین می‌تواند شما را در طول شب از خواب بیدار کند.

خواب پرشی

نوع دیگر اختلال خواب را خواب پرشی می‌گویند، این وضعیت برای کسانی اتفاق می‌افتد که در طول خواب رفتارهای غیر عادی و حرکات غیرطبیعی از خود نشان می دهند.

کسانی که به اختلال خواب از نوع پرشی مبتلا هستند معمولا افرادی هستند که در خواب شروع به راه رفتن می کنند یا اصطلاحا درگیر خوابگردی میشوند.

این افراد ممکن است بدون اینکه از خواب بیدار شوند شروع به صحبت کردن نموده و یا ناله می کنند، اختلال خواب پرشی باعث میشود تا افراد حتی در سنین بالا دچار شب ادراری شده، دندون قروچه می کنند و کابوس خواهند دید.

سندروم پای بی قرار

سندروم پای بی قرار یکی دیگر از انواع اختلالات خواب است که یک نیاز مقاومت ناپذیر به تکان دادن پا به ویژه هنگام خواب است.

معمولاً کسانی که به این اختلال مبتلا میشوند با احساس مورمور شدن در پاها نیاز می دانند که سریعاً پای خود را تکان دهند.

معمولاً این افراد با تجربه چنین حالتی نمی تواند خوابی با کیفیت و مداوم را تجربه کنند، اگر چه این اتفاق در طی روز هم رخ می دهد اما شیوع آن در شب بیشتر است.

نارکولپسی یا حملات خواب نارکولپسی

به عنوان حملات خواب که در طول روز رخ می‌دهد تعریف می‌شود.

این بدان معناست که شما ناگهان احساس خستگی شدید می‌کنید و بدون هیچ هشداری به خواب می‌روید.

این اختلال همچنین می‌تواند باعث فلج خواب شود، که در آن شما قادر به حرکت فیزیکی بلافاصله پس از بیدار شدن نیستید.

اگرچه نارکولپسی می‌تواند به خودی خود رخ دهد، اما می‌تواند با اختلالات عصبی، به ویژه ام اس نیز مرتبط باشد.

اختلال خواب شیفت کاری

این مشکل ناشی از برنامه کاری نامنظم است و فرد با مشکلاتی مانند به خواب رفتن و بیدار شدن زودتر از موعد مواجه می‌شود.

پاراسومنیاها

رفتارهای غیرطبیعی هستند که در طول خواب رخ می‌دهند.

این رفتارها شامل راه رفتن در خواب، کابوس دیدن، صحبت کردن در خواب و خوردن در خواب می‌شود.

فلج خواب

نوع دیگری از اختلال خواب، فلج خواب است که زمانی رخ می‌دهد که فرد هنگام خواب یا بیدار شدن قادر به حرکت نیست.

این حالت معمولاً با احساس ترس یا اضطراب همراه است و فرد در حالی که بیدار است، احساس می‌کند که خواب است.

فلج خواب به دلیل کمبود خواب، استرس و انواع اختلالات خواب رخ می‌دهد.

توجه داشته باشید که این اختلال معمولاً موقتی است و با بهبود کیفیت خواب و کاهش استرس بهبود می‌یابد.

راه‌های تشخیص اختلال خواب

برای تشخیص و شروع درمان اختلال خواب مانند اختلال دوقطبی، پزشک ابتدا معاینات لازم را انجام می‌دهد و اطلاعات لازم در مورد علائم و سابقه پزشکی را جمع‌آوری می‌کند.

سپس، آزمایش‌های زیر انجام می‌شود:

• پلی‌سومنوگرافی (PSG): در این آزمایش که باید در هنگام خواب انجام شود، موارد مختلفی مانند سطح اکسیژن، امواج مغزی، ضربان قلب، تنفس و حرکات چشم بررسی می‌شود.
• الکتروانسفالوگرام یا نوار مغز (EEG): در این آزمایش، فعالیت الکتریکی مغز با استفاده از EEG ارزیابی می‌شود و هرگونه مشکل احتمالی مربوط به فعالیت ثبت شده را شناسایی می‌کند.
• تست تأخیر چندگانه خواب (MSLT): در این آزمایش خواب، میزان خواب شما در طول روز اندازه‌گیری می‌شود.
• آزمایش خون ژنتیکی: معمولاً آزمایش خون برای تشخیص نارکولپسی و سایر بیماری‌های زمینه‌ای که امکان دارد باعث اختلالات خواب شوند،کاربرد دارد.

چگونه اختلال خواب را درمان کنیم؟

کسانی که تجربه اختلال خواب را ندارند نمی دانند که این مسئله تا چه حد بر زندگی افراد تاثیرگذار است.

کسانی که حتی یک شب بی خوابی را تجربه کرده باشند می دانند که در روزهای آینده عملا کارایی چندانی ندارند و کاهش تمرکز، حواس پرتی و خواب آلودگی باعث میشود تا این افراد در هیچ اقدامی موفق عمل نکنند.

همه کسانی که با اختلال خواب مواجه هستند اغلب با حالتی پریشان و نگران به دنبال روش های درمانی قطعی هستند.

در مورد درمان اختلال خواب در سیرجان بررسی عوامل موثر بر این عارضه و تمامی بیماری های زمینه ای به طور دقیق ارزیابی خواهد شد.

بعد از اینکه پزشک با انجام روش های تشخیصی علت بی خوابی را در بیماران پیدا کرد از درمان های پزشکی استفاده می کنند تا هر چه سریع تر اختلال خواب را برطرف نمایند.

در اولین اقدام مصرف قرص خواب برای بیماران توصیه میشود که البته با توجه به شرایط افراد و شدت عارضه دوز متفاوتی از این دارو برای هر فرد در نظر گرفته می‌شود.

برای داشتن خواب بهتر و کنترل اختلالات خواب گاهاً نیاز است که فرد بیمار از مکمل های ملاتونین استفاده کند.

اگر پزشک متخصصی همچون دکتر پیمان حمزه نژاد اختلال خواب را بنابر آلرژی و یا بیماری های تنفسی بداند از داروهای ضد آلرژی استفاده می کنند تا بتوانند شرایط تنفسی بیمار را در طی خواب بهبود ببخشند.

یکی از مهمترین اقداماتی که می توانید برای درمان اختلال خواب انجام دهید تغییر سبک زندگی است.

ضمن اعمال اصلاحات بسیار ساده به مرور زمان در کنار روش های تخصصی اختلال خواب به طور کامل برطرف شود. توصیه میشود که به هیچ عنوان مصرف غذاهای حاوی شکر و قند مصنوعی را ادامه ندهید.

بهتر است که بیشترین میزان سبزیجات و ماهی را به رژیم غذایی خود افزوده و مصرف آب آشامیدنی را در طی روز افزایش دهید.

برای درمان اختلال خواب و کاهش علائم بی خوابی بهتر است که مصرف مایعات را به قبل از خواب موکولی نکنید.

توصیه می‌شود که حتماً در طی روز و به ویژه هنگام خواب تمرینات موثر بر کاهش اضطراب را انجام دهید، تنفس عمیق و مدیتیشن باعث میشود تا با شرایط روانی و جسمی بهتری برای خواب آماده شوید.

به یاد داشته باشید داشتن الگو یا برنامه خواب منظم و پایبند ماندن به آن کمک می کند تا اختلال خواب را به هر دلیلی برطرف نمایید.

برای کسانی که به اختلال خواب مبتلا هستند مصرف تنباکو و الکل به طور قطعی ممنوع است.

بهتر است که قبل از خواب از وعده های کوچک کربوهیدرات استفاده کنید و از اواخر بعد از ظهر یا غروب به هیچ عنوان کافئین حتی در مقادیر محدود استفاده نکنید.