افسردگی چیست؟

افسردگی یک اختلال خلقی است که به طور کلی باعث غم و اندوه می شود، اما می تواند بر انرژی، انگیزه، تحریک پذیری و رفاه کلی فرد نیز تأثیر بگذارد.

این یکی از قوی ترین شرایط سلامت روانی است که یک فرد می تواند تحمل کند.

اختلالات افسردگی متعدد بر اساس انواع علائم و همچنین فراوانی، شدت، مدت و محرک آنها متفاوت است.

افسردگی مجموعه‌ای از علائم است که می‌تواند بر تمام بخش‌های طرز تفکر، احساس و رفتار فرد تأثیر بگذارد.

از آنجایی که اصطلاح “افسردگی” طیفی از اختلالات و علائم را در بر می گیرد، روشی که یک فرد افسردگی را تجربه می کند می تواند بسیار متفاوت از فرد دیگر باشد.

علت بروز افسردگی

افسردگی یک اختلال پیچیده است که معمولاً از تعامل چندین عامل مختلف به وجود می‌آید.

این عوامل را می‌توان به دسته‌های ژنتیکی و بیولوژیکی، روانی و شخصیتی، و همچنین محیطی و اجتماعی تقسیم کرد.

در بیشتر موارد، هیچ علت واحدی وجود ندارد و ترکیب این عوامل زمینه‌ساز بروز یا تشدید افسردگی می‌شود.

عوامل ژنتیکی و بیولوژیکی

• سابقه خانوادگی: وجود افسردگی در خویشاوندان نزدیک، احتمال ابتلا را به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد.
• اختلال در تعادل انتقال‌دهنده‌های عصبی: کاهش یا عدم تعادل موادی مثل سروتونین، نوراپی‌نفرین و دوپامین در مغز می‌تواند نقش کلیدی ایفا کند.
• تغییرات هورمونی: نوسانات هورمونی در دوران بارداری، پس از زایمان، یائسگی یا به دلیل مشکلات تیروئید و مصرف برخی داروها ممکن است محرک افسردگی باشد.

عوامل روانی و شخصیتی

• حوادث استرس‌زای زندگی: از دست دادن عزیزان، جدایی، مشکلات مالی، بیکاری یا فشارهای مداوم کاری.
• سبک‌های فکری منفی: دید مداوم منفی به خود، جهان و آینده که معمولاً ریشه در الگوهای شناختی ناسالم دارد.
• تجربیات آسیب‌زا (تروما): به‌ویژه تروماهای کودکی مانند سوءرفتار، غفلت یا حوادث شدید، خطر ابتلا در بزرگسالی را به شدت بالا می‌برد.

عوامل محیطی و اجتماعی

• انزوای اجتماعی و تنهایی: کمبود روابط حمایتی نزدیک و احساس طردشدگی از جامعه.
• بیماری‌های جسمانی مزمن: اختلالاتی مانند بیماری‌های قلبی-عروقی، دیابت، سرطان، مشکلات تیروئید یا دردهای مزمن که می‌توانند افسردگی را ایجاد یا تشدید کنند.
• مصرف الکل و مواد مخدر: سوءمصرف این مواد هم می‌تواند علت و هم نتیجه افسردگی باشد و چرخه معیوبی ایجاد کند.
• عوارض جانبی برخی داروها: داروهای خاصی مانند برخی ضدفشارخون‌ها، کورتیکواستروئیدها یا داروهای ضدتشنج ممکن است به عنوان عارضه جانبی افسردگی ایجاد کنند.

انواع افسردگی

انواع مختلفی از افسردگی وجود دارد. اگرچه این شرایط متفاوت است، اما وجوه مشترکی مانند خلق و خوی پایین یا تحریک پذیری همراه با تغییرات در رفتار و تفکر دارند که به کاهش توانایی فرد برای عملکرد در سطح مورد انتظارشان کمک می کند.

علائم و رویدادها یا موقعیت هایی که باعث ظهور علائم می شوند. پنج نوع افسردگی و اختلالات افسردگی عبارتند از:

اختلال افسردگی اساسی (MDD)

یکی از رایج‌ترین انواع افسردگی در جوامع مختلف، افسردگی اساسی یا ماژور است.

این وضعیتی است که اکثر مردم هنگام بررسی افسردگی به آن فکر می کنند.

وقتی یک روانشناس از اصطلاح افسردگی بالینی استفاده می‌کند، منظورش اختلال افسردگی اساسی است.

علائم این نوع افسردگی در تمام ساعات شبانه‌روز و هر روز برای فرد مبتلا وجود دارد.

حتی یک فرد می‌تواند بهترین شرایط زندگی، خانواده، شغل و درآمد را داشته باشد اما همچنان از افسردگی اساسی رنج ببرد. هیچ دلیل خاص و روشنی برای بروز علائم افسردگی اساسی وجود ندارد.

ویژگی‌ها و علائم اصلی افسردگی اساسی شامل موارد زیر است:

• خلق و خوی افسرده
• تغییرات وزن
• تغییرات اشتها
• اختلال خواب
• خستگی
• احساس بی‌ارزشی و گناه
• مشکل در تمرکز، مشکلات حافظه و ناتوانی در تصمیم‌گیری
• نگرانی و اضطراب مداوم
• افکار مربوط به مرگ و خودکشی

در برخی افراد، این علائم ممکن است در تمام طول زندگی ادامه یابد، اما در برخی دیگر، افسردگی اساسی به صورت دوره‌ای رخ می‌دهد.

در هر صورت، این ویژگی‌ها می‌توانند تأثیر زیادی بر زندگی و عملکرد فرد مبتلا داشته باشند.

اختلال افسردگی مداوم (دیستیمیا)

در این نوع افسردگی، علائم برای مدت طولانی، معمولاً بیش از دو سال، ادامه می‌یابند.

شدت این علائم می‌تواند خفیف، متوسط ​​یا شدید باشد، اما اغلب به شدت افسردگی اساسی نیست.

فرد ممکن است برای مدت کوتاهی، مثلاً کمتر از دو ماه، احساس بهتری داشته باشد، اما پس از آن علائم ممکن است دوباره عود کنند.

از آنجا که این اختلال مزمن است، به آن افسردگی مزمن نیز گفته می‌شود.

مهمترین علائم افسردگی مداوم عبارتند از:

• احساس غم مداوم
• از دست دادن علاقه به فعالیت‌های لذت‌بخش قبلی
• تحریک‌پذیری و زودرنجی
• احساس گناه بدون دلیل
• عزت نفس پایین
• مشکلات مربوط به الگوهای خواب
• خواب بیش از حد یا خیلی کم
• احساس ناامیدی نسبت به آینده
• خستگی مداوم و کمبود انرژی
• تغییرات اشتها (افزایش یا کاهش اشتها)
• مشکل در تمرکز و تصمیم‌گیری
• ناتوانی در تجربه شادی
• گوشه‌گیری و کاهش تعاملات اجتماعی

در برخی موارد، فرد مبتلا به افسردگی مداوم می‌تواند دوره‌هایی از افسردگی اساسی را نیز تجربه کند که به آن افسردگی مضاعف می‌گویند.

از آنجایی که علائم افسردگی مزمن برای مدت طولانی وجود دارد، فرد ممکن است متوجه این تغییرات نشود و آنها را بخشی عادی از زندگی خود بداند.

افسردگی مانیک یا دوقطبی

در میان انواع افسردگی، اختلال دوقطبی به دلیل نوسانات شدید خلقی شناخته شده است.

افراد مبتلا به این نوع افسردگی دوره‌هایی از شیدایی یا هیپومانیا را تجربه می‌کنند که در طی آن خلق و خوی آنها به طور غیرطبیعی بالا می‌رود.

در این دوره، فرد می‌تواند بسیار شاد و پرانرژی باشد. شدت علائم گاهی اوقات آنقدر شدید است که نیاز به بستری شدن در بیمارستان دارد.

اکثر این افراد علاوه بر دوره‌های شیدایی، افسردگی اساسی را نیز تجربه می‌کنند.

علائم این افسردگی شامل موارد زیر است:

• احساس خستگی مداوم، بی‌خوابی و بی‌حالی
• درد جسمی بدون علت مشخص و بی‌قراری روانی-حرکتی
• احساس ناامیدی شدید
• کاهش عزت نفس و احساس بی‌ارزشی
• تحریک‌پذیری و اضطراب مداوم
• سردرگمی و عدم برنامه‌ریزی منظم

در برخی موارد شدید افسردگی دوقطبی، فرد می‌تواند توهم و هذیان را تجربه کند.

تشخیص و درمان زودهنگام این نوع افسردگی بسیار مهم است. اگر چنین علائمی را تجربه می‌کنید، حتماً با یک روانپزشک یا روانشناس مشورت کنید.

افسردگی عاطفی فصلی (SAD)

اگر در برخی از فصول سال احساس غم، خواب‌آلودگی و افزایش وزن دارید اما در فصول دیگر احساس بهتری دارید، ممکن است به افسردگی فصلی یا اختلال عاطفی فصلی مبتلا باشید.

این نوع افسردگی ناشی از اختلال در ریتم شبانه‌روزی بدن است.

میزان نوری که از طریق چشم‌ها دریافت می‌شود بر این فرآیند تأثیر می‌گذارد.

تغییر در الگوهای روز و شب در فصول مختلف می‌تواند عاملی در شروع این نوع افسردگی باشد. اختلال عاطفی فصلی معمولاً در ماه‌های زمستان شایع‌تر است.

برخی از علائم این نوع افسردگی عبارتند از:

• کاهش تعاملات اجتماعی و گوشه‌گیری
• افزایش نیاز به خواب و احساس خواب‌آلودگی مداوم
• افزایش وزن و افزایش میل به مصرف غذاهای پرکالری
• احساس غم، ناامیدی یا بی‌ارزشی برای روزهای متوالی

در این نوع افسردگی، فرد در طول یک فصل علائم غم و بی‌حالی را تجربه می‌کند اما با تغییر فصل احساسات مثبت‌تری را تجربه می‌کند.

اختلال عاطفی فصلی اغلب در ماه های سرد سال رخ می دهد و بر کیفیت زندگی فرد تأثیر می گذارد.

اختلال نارسایی پیش از قاعدگی (PMDD)

تغییر علائم همراه با قاعدگی انتظار می رود، اما اختلال نارسایی پیش از قاعدگی زمانی رخ می دهد که تغییرات هورمونی مکرر تغییری شدید در افکار، احساسات و رفتارها ایجاد کند.

در بسیاری از موارد، این علائم باعث می شود که فرد نتواند روابط و مسئولیت ها را حفظ کند.

افسردگی پس از زایمان (PPD)

تغییرات هورمونی در دوران بارداری می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر سلامت روانی و جسمی فرد داشته باشد.

یکی از شایع‌ترین مشکلات در این دوران، افسردگی است که می‌تواند در دوران بارداری یا پس از زایمان شروع شود.

این نوع افسردگی بر خلق و خو تأثیر می‌گذارد و می‌تواند باعث احساسات منفی، اضطراب و تحریک‌پذیری شود.

بسیاری از زنان پس از زایمان دچار نوسانات خلقی کوتاه‌مدت می‌شوند که معمولاً ظرف دو هفته برطرف می‌شود.

با این حال، در موارد افسردگی پس از زایمان، این علائم شدیدتر هستند و مدت زمان طولانی‌تری ادامه می‌یابند. علائم افسردگی پس از زایمان عبارتند از:

• احساس غم عمیق
• نوسانات خلقی شدید و غیرقابل کنترل
• کناره‌گیری از جامعه و کاهش تعاملات اجتماعی
• مشکل در برقراری ارتباط با نوزاد
• تغییر در اشتها (افزایش یا کاهش اشتها)
• احساس ناامیدی و ناتوانی در کنترل اوضاع
• احساس بی‌کفایتی، بی‌ارزشی یا گناه شدید
• اضطراب بیش از حد و تجربه حملات هراس
• فکر آسیب رساندن به خود یا نوزاد
• افکار مربوط به خودکشی

اختلال تنظیم خلقی مخرب (DMDD)

به عنوان اختلالی که کودکان و نوجوانان را هدف قرار می دهد، DMDD بیش از غم و اندوه و انگیزه پایین به صورت خشم و تحریک پذیری ظاهر می شود.

کودکان مبتلا به این عارضه ممکن است اغلب عصبانی شوند و درگیر طغیان های ناخواسته شوند.

سایر اختلالات افسردگی رایج

افراد همچنین ممکن است علائم افسردگی ناشی از مصرف قبلی دارو یا دارو را تجربه کنند، در حالی که دیگران سایر علائم افسردگی را که معیارهای تشخیص افسردگی کامل را برآورده نمی کنند، مشاهده می کنند.

گاهی اوقات افسردگی توسط منابع بیرونی ایجاد می شود، در حالی که برخی اوقات به دلایل داخلی (به عنوان مثال، افسردگی درون زا و برون زا) ایجاد می شود.

افسردگی در نوجوانان

افسردگی در نوجوانان یکی از چالش‌های جدی سلامت روان است که می‌تواند به دلایل گوناگونی مانند فشارهای تحصیلی، تغییرات هورمونی، مشکلات خانوادگی یا احساس نپذیرفته شدن از سوی همسالان شکل بگیرد.

در این دوران، نوجوانان در مرحله‌ای حساس از رشد هویت خود قرار دارند و هرگونه ناکامی یا طرد اجتماعی می‌تواند تأثیری عمیق بر احساس ارزشمندی و اعتمادبه‌نفس آن‌ها بگذارد.

نشانه‌های افسردگی در نوجوانان ممکن است با بی‌علاقگی به فعالیت‌های روزمره، گوشه‌گیری، تغییر در خواب و خوراک، یا حتی پرخاشگری و افت تحصیلی همراه باشد.

اگر افسردگی در این سنین شناسایی و درمان نشود، می‌تواند پیامدهای بلندمدتی بر روابط اجتماعی، عملکرد تحصیلی و آینده فرد بگذارد.

خانواده و مدرسه نقش مهمی در شناسایی زودهنگام و حمایت از نوجوان افسرده دارند.

ایجاد محیطی امن برای گفت‌وگو، گوش دادن بدون قضاوت و دسترسی به مشاوران روان‌شناس می‌تواند به کاهش شدت علائم کمک کند.

توجه به احساسات نوجوانان و جدی گرفتن نشانه‌های ناراحتی، گام نخست در پیشگیری از عمیق‌تر شدن افسردگی است.

علائم افسردگی

همه اختلالات افسردگی معیارهای جداگانه ای برای نشان دادن وجود خود دارند.

وضعیتی مانند اختلال افسردگی مداوم بر طول علائم تمرکز دارد، DMDD افزایش تحریک پذیری را هدف قرار می دهد و اختلال نارسایی پیش از قاعدگی به تعامل خلق و خو با تغییرات هورمونی اشاره می کند.

متخصصان این اطلاعات را جمع آوری می کنند تا تشخیص دهند کدام تشخیص دقیق است.

علائم افسردگی کلاسیک متعلق به اختلال افسردگی اساسی یا یک دوره افسردگی اساسی است و عبارتند از:

• خلق افسرده همراه با احساس پوچی، غمگینی، ناامیدی یا تحریک پذیری
• کاهش لذت و علاقه به فعالیت هایی که قبلاً از آنها لذت می بردید
• تغییر وزن قابل توجه یا تغییر قابل توجه در اشتها
• خوابیدن بیش از حد یا خیلی کم در طول روز
• احساس یا به نظر رسیدن سریع یا کند شده در رفتارها
• از دست دادن انرژی
• احساس بی ارزشی یا گناه
• فکر کردن به مرگ، مردن یا خودکشی (یعنی افکار خودکشی)

نه تنها یک فرد نیاز به نشان دادن این علائم دارد، بلکه باید در بیشتر روزها در طول یک دوره دو هفته ای این علائم را نشان دهد.

علاوه بر این، این ویژگی های افسردگی باید به شدت بر عملکرد روزانه فرد در خانه، محل کار یا مدرسه تأثیر بگذارد تا به عنوان افسردگی واجد شرایط شود.

برخی از علائم افسردگی ممکن است ناشی از مشکلات و شکایات پزشکی مانند نگرانی های قلبی عروقی و بی نظمی های هورمونی باشد، بنابراین هرکسی که علائم جدید یا بدتر شده را تجربه می کند باید به دنبال ارزیابی کامل پزشکی باشد. این ارزیابی می تواند به رد هرگونه خطر عوارض فیزیولوژیکی کمک کند.

درمان افسردگی

افراد مبتلا به افسردگی شدید ممکن است برای حفظ ایمنی و در عین حال افزایش خدمات در دسترس نیاز به درمان در یک مرکز درمانی بستری داشته باشند.

درمان افسردگی در سیرجان در طیف وسیعی از شدت ها و فرکانس ها اتفاق می افتد زیرا درمانگران ممکن است از تکنیک های درمانی مختلف برای کاهش علائم استفاده کنند.

برخی از افراد می توانند از یک جلسه درمانی در هر ماه بهره مند شوند در حالی که برخی دیگر برای مدیریت علائم و نشانه های اختلالات افسردگی به چندین ساعت درمان در روز نیاز دارند.

ذرمان افسردگی با روان درمانی

روان‌درمانی یکی از مؤثرترین رویکردها برای درمان افسردگی است که طی آن فرد با یک روانشناس یا روانپزشک مجرب به صورت منظم جلسه برگزار می‌کند تا الگوهای فکری ناسالم، احساسات منفی و رفتارهای مخرب خود را شناسایی و اصلاح کند.

این روش به بیمار کمک می‌کند تا مهارت‌های مؤثر مقابله با فشارهای زندگی را بیاموزد، روابط خود با دیگران را بهبود بخشد و علل عمیق‌تر بروز افسردگی را بهتر درک کند.

روان‌درمانی می‌تواند به صورت مستقل یا در ترکیب با داروهای ضدافسردگی به کار گرفته شود و نتایج ماندگارتری به همراه داشته باشد.

از رایج‌ترین انواع روان‌درمانی برای افسردگی می‌توان به درمان شناختی-رفتاری (CBT) که بر تغییر افکار منفی تمرکز دارد، درمان بین‌فردی (IPT) که بر بهبود روابط اجتماعی تأکید می‌کند، و رویکردهای روان‌پویشی که ریشه‌های ناخودآگاه مشکل را کاوش می‌کنند، اشاره کرد.

انتخاب نوع درمان معمولاً بر اساس نیازها و شرایط خاص هر فرد توسط متخصص تعیین می‌شود.

درمان افسردگی با دارو درمانی

دارو درمانی استاندارد دیگری برای افسردگی است که هدف آن تنظیم سطح انتقال دهنده های عصبی در مغز، کاهش علائم افسردگی و بهبود سلامت روان است.

مدیریت دارو را می توان به تنهایی یا در ترکیب با سایر درمان ها مانند درمان برای تکمیل اثربخشی آن استفاده کرد

درمان دارویی برای افسردگی معمولاً نیازمند سطحی از آزمون و خطا برای یافتن اثرات مورد نظر است.

هر فردی که از داروهای تجویز شده استفاده می کند باید همیشه دارو را طبق دستور مصرف کند و تجویز کننده خود را از هرگونه تغییر سلامتی مانند بارداری آگاه کند.

قطع ناگهانی داروها می تواند منجر به عوارض ناخواسته شود، بنابراین تجویز کننده اغلب یک برنامه از شیر گرفتن را برای کاهش خطر توصیه می کند.

درمان خانگی افسردگی

راه های زیادی وجود دارد که افراد می توانند برای بهبود افسردگی خود در خانه کار کنند.

اگرچه این تغییرات ممکن است به طور مستقل افسردگی را برطرف نکنند، اما می توانند به مزایای استراتژی های حرفه ای بیفزایند.

تغییرات مؤثر در شیوه زندگی شامل یادگیری بیشتر در مورد افسردگی، افزایش سطح ورزش، محدود کردن مصرف الکل و سایر مواد و ایجاد یک برنامه خواب منظم است.

انجام این تغییرات به طور ناگهانی افسردگی را از بین نمی برد، اما می تواند به محدود کردن علائم و موثرتر کردن سایر درمان ها کمک کند.

بهتر از همه، این تغییرات سبک زندگی سالم را می توان همراه با سایر درمان های حرفه ای مورد استفاده قرار داد و خطر عوارض جانبی ناخواسته را به همراه ندارد.

مدت زمان دوره­‌های افسردگی چقدر است؟

طول دوره افسردگی به شدت اختلال، نوع آن و پاسخ فرد به درمان بستگی دارد و می‌تواند از چند هفته تا چندین سال متفاوت باشد.

در موارد خفیف، بهبود اغلب سریع‌تر حاصل می‌شود، در حالی که افسردگی‌های شدید یا مزمن نیاز به مدیریت طولانی‌مدت دارند.

به طور میانگین، یک دوره کامل درمان افسردگی ماژور چند ماه طول می‌کشد، اما برای جلوگیری از عود علائم معمولاً توصیه می‌شود درمان نگهدارنده حداقل ۶ تا ۱۲ ماه یا حتی بیشتر ادامه پیدا کند.

مدت زمان بهبود بر اساس شدت افسردگی صورت زیر است:

• افسردگی خفیف تا متوسط: اغلب طی ۸ تا ۱۶ هفته با روان‌درمانی (مانند CBT) و در صورت نیاز دارو به طور قابل توجهی بهبود می‌یابد.
• افسردگی شدید (ماژور): معمولاً چندین ماه (۳ تا ۹ ماه یا بیشتر) زمان می‌برد و غالباً نیاز به ترکیب داروهای ضدافسردگی با جلسات منظم روان‌درمانی دارد.
• افسردگی مزمن یا دیس‌تایمی (دیستایمیا): علائم حداقل دو سال (و گاهی سال‌ها) ادامه دارند، اما با درمان مداوم و ترکیبی قابل کنترل و کاهش شدید هستند.
• افسردگی عودکننده: پس از بهبودی اولیه، درمان نگهدارنده (دارویی یا روان‌درمانی) ممکن است ۱ تا چند سال ادامه یابد تا خطر بازگشت بیماری به حداقل برسد.

آیا افسردگی همان ناراحتی و اندوه است؟

نه، افسردگی به هیچ وجه معادل احساس غم یا ناراحتی موقتی روزمره نیست.

افسردگی یک اختلال جدی و طولانی‌مدت است که با حس عمیق پوچی، بی‌ارزشی، ناامیدی شدید و فقدان کامل انگیزه همراه می‌شود و عملکرد فرد در زمینه‌های مختلف زندگی مانند کار، تحصیل، روابط اجتماعی و حتی مراقبت از خود را به طور جدی مختل می‌کند.

در مقابل، غم و اندوه طبیعی معمولاً در واکنش به یک رویداد خاص ایجاد می‌شود، شدت کمتری دارد، به مرور زمان و با حمایت اطرافیان یا گذر زمان کاهش می‌یابد و مانع از ادامه زندگی عادی نمی‌شود.